Dementees - taal van mensen met dementie

Mensen met dementie in het verpleeghuis zijn kwetsbaar. Hun eigen stem wordt nauwelijks gehoord, hun taal niet altijd herkend. Terwijl deze zo kostbaar, levenswijs, grappig en lekker pittig kan zijn. Daarom heeft Cordaan aandacht voor het 'Dementees'. Een taal die uitnodigt tot verbinding. En verbinding, dat is de kern van ons werk.

Waarom Dementees?
Hugo Borst en Carin Gaemers - bekend van het Manifest Scherp Op Ouderenzorg - verwoorden het zo*:

“Dementees. Raar woord. Dat denk je. Je bent geneigd je schouders op te halen en door te lopen. Maar ho even. Neem alsjeblief de moeite om een moment te luisteren.

Dementees is een taal. Het is de taal die mensen met dementie in het verpleeghuis spreken. Het zijn onbekende woorden, rare woorden, woorden die soms lijken op bestaande woorden.
Die rare, soms bijzondere of mysterieuze woorden en zinnen prikkelen. Ze klinken best aandoenlijk, grappig, ontroerend of poëtisch.' 

We pleiten vurig voor het blijven luisteren naar mensen met dementie.

"Hoe onsamenhangend ze ook klinken, deze mensen willen en moeten gehoord worden. Ze maken het je niet makkelijk, zeker niet, maar als je echt goed luistert word je beloond. En zij natuurlijk ook. Want hoe fijn is het als mensen elkaar begrijpen! Dementie is een rotziekte. Iemand met dementie wordt door de ziekte gevangengehouden. Maar er is nog contact mogelijk. Via een vervormde taal weliswaar, maar contact met de buitenwereld is mogelijk. Als we maar willen luisteren.

De belangrijkste les is misschien wel deze: als de woorden niet kloppen, wil dat niet zeggen dat de beleving niet klopt. Converseren in het Dementees betekent tussen de woorden door luisteren, zonder oordeel, associërend, proberen uit te puzzelen welke gedachte, welk gevoel wordt overgebracht. De logica zit niet zozeer in de inhoud, maar in het gevoel. Wanneer je op die laag reageert, erop voortborduurt, dan ontstaat er wezenlijk contact.

Soms is Dementees glashelder trouwens. ‘Nu ben ik alleen, zonder moeder. Een tak zonder bomen.’
Dementees kost tijd. Om het gesprek op gang te brengen is veel belangeloze aandacht, geduld en liefde nodig.“

Dementees inspireert
Sinds 2013 schrijven Paula Irik, Eline Hoorweg en Irene Kruijssen boeken, artikelen, workshops hierover en tevens inspireerde het tot het maken van verschillende exposities, het maken van muzikale Juweeltjes uit het Dementees en lokte het mensen uit het land uit tot het maken van beeldjuweeltjes.

Dit jaar gaan kunstenaars met en zonder mensen met dementie aan de slag om het Dementees tot Spoken Word te maken. Zodat er weer een nieuwe dimensie aan het Dementees wordt gegeven en krijgen deze ouderen een nieuw podium om hun verhaal te vertellen en zichtbaar te worden bij andere doelgroepen zoals jongeren.

* Uit het voorwoord van 'Want we hebben allemaal de morgen - Handreiking voor naastbetrokkenen'- Paula Irik en Irene Kruijssen, Uitgeverij Elikser, 2017
ISBN: 978 90 8954 990 7